Phân tích bài thơ Bài ca nhà tranh bị gió thu phá của Đỗ Phủ

Phn tch bi th Bi ca nh tranh b gi thu ph ca Ph

Hng dn

Sau bao nhiêu nm vt v, ln n, cm không có n, áo không có mc và nhà không có , nm 760 (lúc này 48 tui), c bn bè giúp , Ph dng tm c mt mái nhà lp bng c bên mt b khe phía tây Thành ô, thuc tnh T Xuyên. Sau thi gian chy lon, nay có túp lu che tm, Ph và c gia ình rt phn khi. Âm cúng di mái nhà c cha c bao lâu, thì mùa thu nm sau, qua mt trn gió to, mái nhà ca ông b tc sch, không còn có ni nng ta. Xót xa trc cnh tng này, ông ã làm bài th “Mao c v thu phong s phá ca”

“Tháng tám, thu cao, gió thét già,
Cun mt ha lp tranh nhà ta.
Tranh bay sang sông ri khp b,
Mnh cao treo tót ngn rng xa,
Mnh thp quay ln vào mng sa.”

M u bài th, Ph gii thiu thi gian là vào tháng tám, ang bc vào mùa thu. Tháng tám, mùa thu, c im ni bt nht ca thi tit lúc này là bu tri cao và gió thi rt ln. Gió thi làm tc ht lp nhà c ca ông. Bng bin pháp k và t, nhà th ã dng dy trc mt ngi c bc tranh v nhà tc mái rt c th và sinh ng. Bn câu th u, tác gi hoàn toàn dùng bút pháp miêu t. Ch thông qua t ng, ông nêu bt nhng trn cung phong, cnh nhà tc mái, cnh mái tranh gió cun bay i khp ni. Cái “bay ri khp ven sông”, “cái “mc cành cao”, cái “gia dòng”. Cách t ca nhà th rt gn, cô ng nhng gây rt nhiu n tng cho ngi c.
Nhng câu th t ca ông không khác gì nhng thc phim chân thc v gió thi nhà tc mái.

“Tr con thôn nam khinh ta già không sc,
N nhè trc mt xô cp git,
Cp tranh i tut vào ly tre
Môi khô ming cháy gào chng c,
Quay v, chng gy lòng m c!”

T vic nhà tc mái dn n nhiu cnh i au kh, xót xa. Li dng gió thi tc mái, tr con nghèo kh, hàng xóm ng ngc khi thy Ph già yu mà chy n cp tranh mang v. Tác gi ành bt lc ng nhìn l tr con cp git tng cng tranh. Mc dù ông c sc quát tháo “khn ting, rát hu” nhng cng không gi li c nhng cng tranh ã mt vào tay l tr.

Trc cnh cp git tranh ca l tr, Ph ch bit “quay v, vn gy th than hoài”, ông gin mà không ghét l tr nghèo kh. Vì ông bit rng, cng vì hoàn cnh cùng cc, túng thiu mà chúng phi làm th! Lòng thông cm nhng con ngi nghèo kh Ph c th hin di nhng câu th mi lòng, kín dáo.

“Giây lát, gió lng, mây ti mc,
Tri thu mt mt êm en c.
Mn vi lâu nm lnh ta st,
Con nm xu nt p lót nát
u ging nhà dt chng cha âu
Dày ht ma, ma, ma chng dt.
T tri cn lon ít ng nghê
êm dài t át sao cho trót?”

Chc lát gió yên, mây en kt. Tri thu m mt, ti sp ri. ó là nhng câu th tác gi t cnh tri sp ma. Ban ngày thì gió thi tc mái. êm n thì ma nc xung mái nhà dt. Ht cnh kh nhà tc mái, gia ình ông li chu cnh nhà dt sut êm. Cnh rét, vi cái chn ã rách nát, cnh nhà dt t không sao nhm mt c… Tt c u c nhà th k bng nhng câu th ngn gn, súc tích, xúc ng lòng ngi. Ngh thut dng cnh on th này tht tài tình. Ph va k va t. Tác gi khéo la chn nhng chi tit c th và rt gi hình: mây en kt, chn vi lâu nm lnh hn st, con th nm hn p rách toang u là nhng chi tit thc, gây n tng cho ngi c. Cnh êm rét, tri ma, nhà dt, nhà th ngi sut êm không ng c vi bao c cc, ti nhc, ê ch, au n ca mt thiên tài có th là gây nhiu xúc ng nht. dây, hình nh ca mt con ngi sut i nghèo kh và tt bnh li hin lên, làm xoáy gan, chy rut bao nhiêu ngi. Giá tr ca bài th chính là t ni au ca riêng mt ngi, ni bt hnh ca mt gia ình, i qun chúng nhân dân thi ng lúc by gi.

Vn ln nht c t ra bc thit và nhc nhi trong bài th này là tình trng nghèo kh, c cc n mc ti nhc ca nhân dân, trong ó có ngi trí thc, ngi ngh s. Mt con ngi v i nh Ph, xut thân t gia ình quan li, tôn th o Nho, làm quan sut my di, th phú bc nht thiên h và c hng c quyn dc li ca xã hi phong kin th mà nhà không có , hoc có chng cng ch là túp lu tranh tm b, ch cn mt trn gió cng “bc sch không”. Mt con ngi c mnh danh là “Thi thánh” cho di hn 1400 bài “Thi s” th mà êm ma dt, không có ch nm, không có chn mà p.

“c c nhà rng muôn ngàn gian,
Che khp thiên h k s nghèo u hân hoan,
Gió ma chng núng, vng vàng nh thch bàn!”

Nhà và cm áo là nhng iu mà Ph hng mong c. Sng trong nhng iu kin khn kh không còn là con ngi, nhng nhà th vn nêu cao tính ngi, tình ngi, gi c bn cht tt p ca con ngi. Bài th chng nhng mang giá tr hin thc ln mà còn cha ng giá tr nhân o cao c. u bài th, Ph nêu hoàn cnh bi át ca mình do thiên nhiên và xã hi gây nên thì phn cui bài th, ông có quyn cp n yêu cu và c mun ca cá nhân. ó chính là lô-gích ca s vic. Nhng ng này, nhà th không gii quyt nh th. Cui bài th, tác gi không cp n “cái tôi” cá nhân mà nói n “cái ta” tt c.

T mt mái tranh nhà tc mái, t dt, không che thân, nhà th c m n “ngàn vn ngôi nhà rng. Ngôi nhà y không phi cho riêng mình Ph mà là “che khp th gian, dân rét mng”. c m ca nhà th tht ln lao, cao p! Ong c m cho toàn nhân loi, nht là nhng ngi ói rét u có nhà cao, ca rng h thoát khi cnh c hàn. Toà nhà Ph m c chng nhng nhiu, rng rãi, vô s “ngàn vn gian” mà nó phi là nhng ngôi nhà cao ngt, chc chn “vng nh núi, gió ma chng chuyn”. c m ca ông tht là thc t, c th, nhng cng y tính cht lãng mn ca mt nhà th.

“Than ôi! Bao gi nhà y sng sng, dng trc mt,
Riêng lu ta nát, chu cht rét cng c!”

Hai câu cui bài th là hai câu chân thành, xúc ng phát ra t trái tim yêu thng con ngi ca Ph. Giá tr nhân o cao c ca tác gi cng c th hin hai câu th này. M c, nim tin và hy vng c din t bng th ca: “Than ôi! Bao gi nhà y sng sng dng trc mt?”. ó là li cm thán, t hi ca Ph. Có th ông t hi mình ng thi t vn xã hi. Ông va tin mà va không tin. Nhng dù hin thc hay không hin thc thì c m ca Ph vn là chính áng, cao p, phù hp vi c m ca nhân dân nghèo kh thi nhà ng.

Khi nhìn thy ngôi nhà to ln sng sng trc mt và dân nghèo kh có ni an c thì dù cho túp lu ca ông b và bn thân b cht rét, ông vn cam lòng. ây chính là mt hình tng p ca toàn bài. T bút pháp hin thc phn u, nhà th chuyn sang bút pháp lãng mn phn cui. Vì vy, bài th này có th c coi là bài th tiêu biu kt hp hai phng pháp ngh thut ph bin ca th Ph. Lòng thng mình và thng ngi ca Ph th hin rt rõ trong bài th này. 

Ngôn ng bài th gin d, d hiu. Hình tng th p , gi cm. Hình tng nhân vt dc tác gi miêu t rt sinh ng, gây xúc dng ngi c. Yu t hin thc và lãng mn kt hp rt hài hoà. “Cái Tôi” cá nhân và “cái Ta” rng ln c nhà th din t khéo léo qua tng câu th, ý th. im c sc ca bài th là t ni kh “gió thu tc nhà” ca mình, Ph ã liên tng n bao nhiêu ngi, bao nhiêu gia ình cng có ni kh ó. Bài th này là mt c m v i bt ngun t thc t ca nhà th.

Ngun: Vietvanhoctro.com