Phân tích bài thơ Ngắm trăng trong Nhật kí trong tù của Hổ Chí Minh.

Phân tích bài th Ngm trng trong Nht kí trong tù ca H Chí Minh.

Hng dn

Vng nguyt (ngm trng) vn là mt thú vui tao nhã ca nhng tài t, vn nhân xa, sng nhàn tn, n dt, xa lánh cuc i (“Khi chén ru, khi cuc c, Khi xem hoa n, khi ch trng lên” – Truyn Kiu). Ung ru, ánh c, xem hoa, ri ngm trng cuc sng sao mà t do, thnh thn. Vy mà, Bác H ca chúng ta ang sng nhng ngày c cc nht, mt t do nht, vn… ngm trng và… làm th. M trang Nht kí trong tù, c thy cái tên bài th Ngm trng, ai mà chng thích thú, xúc ng.

Trong tù không ru cng không hoa

Cnh p êm nay khó hng h

Hai câu m u miêu t rt chân thành hin thc cuc sng và tâm trng con ngi. Mi câu nêu mt tình hung. Câu th nht: nhà tù không ru – không hoa. ó là s thiu thn vt cht. ip t “không” (vô tu dic vô hoa) ct lên hai ln làm tng thêm ý th. S tht là sng trong tù, ngi tù thiu nhiu th, k c nhng nhu cu ti thiu nh cm n, áo mc, nc ung, ging nm, chn p. Trong nhiu bài th khác, Bác ã nói v iu ó. câu th này, “không ru, không hoa” – là li gii bày tâm s v cái hoàn cnh tr trêu ca mình trc v p mi gi ca êm trng. Tâm s y thanh cao quá, vt trên cái hin thc nhà tù, trên c nhng thiu thn vt cht tm thng, i thng. Câu th th hai: “Cnh p êm nay khó hng h” nói rõ thêm tâm s ca Bác. c nguyên bn ch Hán: “i th lng tiêu ni nhc hà”, ta nhn rõ: y là giây phút lúng túng, nôn nao, rt ngh s rt thi s. úng nh vy! T nh “trc cnh p, khó hng h”, ngi tù y ã thc s quên ngc tù, quên cái hin thc tm ti hng ra ánh sáng, thng thc “cnh p” ón chào trng sáng. Ch hai câu th m u, ta thy hn th ca. Bác chân thành bit bao, rng m bit bao. Và ta cht nh hn th Nguyn Khuyn trong bài Bn n chi nhà. Ngi tri k xa cách lâu ngày, nay tr li trong mt hoàn cnh mình thiu thn mi th. Lúng túng quá, bâng khuâng quá. Song, ct tm lòng quân thc. Do ó, ành: “Bác n chi ây, ta vi ta”. Tr li vi tác gi bài Ngm trng, chúng ta nghe phng phât cái t th “ta vi ta” y. Nhng không phi ngi vi ngi mà là ngi vi trng:

Ngi ngm trng soi ngoài ca s

Trng nhòm khe ca ngm nhà th.

Bác ã chào ón ngi bn trng nh vy y. Không ru, không hoa, ch có ôi mt nhìn nhau và tm lòng hng ti. Song iu kì diu hn na – có l cha tng có trong th ca kim c – là cái t th ngm trng, cái hoàn cnh gp g ca ôi tri âm, tri ki. Hlãy c nguyên bn ch Hán thy rõ c im ca cuc gp g này, cng hiu sâu ngh thut cu trúc câu th t thc, rt thc ca tác gi:

Nhân hng song tin khn minh nguyt

Nguyt tòng song khích khn thi gia.

Nhân (ngi) – minh nguyt (trng sáng), ri nguyt (trng) – thi gia (nhà th) ng hai u câu th, cách ngn bi “song tin, song khích” (song st). Ngôn ng vn không có hình khi mà dng c mt không gian có ng nét rõ rt nh mt bc tranh cuc sng, tht tài tình! Câu trên: ngi vt qua song st ngám trng sáng, thng thc và s chia vi trng v p cua t tri, s phóng khoáng ca t do. Câu di: trng xuyên thu nhà tù; song st ngm nhìn, áp li, cng s chia, an i ngi. Phép tu t nhân hóa khin ánh trng tr nên gn gi vi con ngi, có tâm hn, thc s thành bn bè, tri kí, tri âm vi ngi. Vy là, ngi chm chú ngm trng vì yêu trng. Nhng trng cng rt yêu và thng ngi, nên ã mê mi ngm ngi. C hai u thanh thn, ung dung vt qua song st, chin thng ngc tù, n vi nhau bng sc mnh ca tình yêu – yêu ánh sáng, cái p và t do. Và kì l thay, di ôi mt trong ca “minh nguyt”, không phi ngi tù hoc mt ngi bình thng nào khác mà là mt “thi gia” (nhà th'. S thay i cách dùng t “nhân” câu trên thành “thi gia” câu di, cng là câu kt, li kt ca bài th, ta sáng ca tâm hn nhà th. Vi câu th này, thêm mt ln na, ta thm thìa cách nhìn và cm xúc mi m ca Bác. Ngm trng, ngi xa thy trng p, yêu trng, yêu thiên nhiên ri bùi ngùi xót thng cho cõi i cát bi, cho kip ngi trm luân. Nhà th Lí Bch i ng vit:

Ngng u ngm trng sáng

Cúi u nh c hng

Nguyn Trãi vit: “êm thanh hp nguyt, nghiêng chén”. Trc trng sáng, H Chí Minh cng cm nhn c tt c v p, v thanh cao cua trng nh ngi xa, song ng thi còn thy thêm v p, sc sng ca con ngi, mc dù con ngi ang phi sng gia gông xing ca cõi i phi lí. M u bài th là nhà tù vi bit bao thiu thn. Gia bài th là trng sáng. n cui bài th, con ngi – trong thân phn b giam cm gia song st – ã thành “nhà th” ang say sa m mng… Hình nh, âm iu, ngôn t c sáng dn, p lên, chan cha mt nim vui, nim lc quan. Th Bác H ging ng thi cái dáng v bên ngoài, nhng rt khác ct cách, tâm hn, ý chí bên trong.

Bài th Ngm trng bt ngun t tài quen thuc, nhng ý th, ngôn ng, cm hng trong tác phm tht mi m c áo. Không ch toát ra tình cm yêu thiên nhiên, nim lc quan, thi phm y còn thm thìa mt nim tin, mt sc sng và mt khát vng t do. Nói khác i, ó chính là mt khúc hát t do ca ngi tù mang phong cách chin s, ngi chin s có tâm hn thi s. Vì th, c Nht ki trong tù, nhà th Hoàng Trung Thông ã vit:

Vn th ca Bác, vn th thép

Mà vn mênh mông bát ngát tình.