Suy nghĩ về bài thơ “Nhàn” của Nguyễn Bỉnh Khiêm

bài: Suy ngh v bài th “Nhàn” ca Nguyn Bnh Khiêm

Bài làm

Nguyn Bnh Khiêm (1491 – 1585) ngi làng Trung Am, huyn Vnh Li, Hi Dng (nay thuc Vnh Bo, Hi Phòng), tng thi Trng nguyên. Làm quan c tám nm, ông dâng s xin triu ình chém mi tám k lng thn nhng không c chp nhn. Sau ó ông xin v trí s quê nhà, t t tên hiu là Bch Vân c s, dng am Bch Vân, lp quán Trung Tân, m trng dy hc.

Tác phm ca Nguyn Bnh Khiêm gm có tp th ch Hán Bch Vân am thi tp, tp th Nôm Bch Vân quc ng thi, tp sm kí Trình Quc công sm kí…. Tác phm Bao trùm trong th Nguyn Bnh Khiêm t khi v trí s quê nhà là cm hng thanh nhàn, t ti, gn bó vi thiên nhiên, không t tng bon chen phú quý. Cm hng y c th hin bng nhng bài th có ngôn t gin d, t nhiên mà cô ng, giàu ý v. Bài th “Nhàn” trích trong tp th Nôm Bch Vân quc ng thi là mt trng hp tiêu biu.

Trng Trình Nguyn Bnh Khiêm sng gn trn th k XVI, giai on có nhiu bin c phc tp, ni chin tranh giành quyn lc gia các tp oàn phong kin din ra liên miên, nhân dân lm than ói kh trong cnh "ni da nu tht". Sáng tác ca Nguyn Bnh Khiêm th hin thái phê phán nhng thói i bc bo, ham danh li mà b i tình ngha, là mt biu hin thanh cao ca mt tm lòng thit tha vi dân tc. "Nhàn" ca Nguyn Bnh Khiêm là bài th tiêu biu cho mng th v tài "tch c" trong vn hc trung i. Bài th v nên mt bc tranh sinh hot ca ngi n s vi thú vui dân dã. Khi v n, Trng Trình ã t ra rt bng lòng vi la chn ca mình: “Cao khit thu vi thiên h s? An nhàn ngã th a trung tiên” (Ng hng). Là tiên khách bi c thoi mái c v thân xác và tinh thn. Cuc sng t nhiên, thanh tao min tch c ã giúp các nhà nho tránh c nhng phin phc chn quan trng.

Cách dùng s t, danh t, t "th thn" trong câu th th nht và nhp iu hai câu gi nên dáng v ung dung trong công vic lao ng hàng ngày và th hin nhng nhu cu khiêm tn ca cuc sng n dt. Cuc sng tht gn gi vi t nhiên, n gin mà thanh sch, vô t, dng nh không my may vng bn nhng lo toan ca cuc sng bon chen ni ông úc. Cuc sng n gin, vi nhng sinh hot m bc, mùa nào thc y, không phi lo lng gì nhiu. c bn mùa, mi mùa mt sn vt, va th hin thi gian quanh nm, va th hin c mi quan h gn gi, hoà nhp cùng thiên nhiên. Mt trong nhng c im ni bt ca li sng n dt là hoà nhp cùng thiên nhiên. Nhng nhu cu gin d ca ngi n s u c thiên nhiên tho mãn mt cách d dàng. Nhng sinh hot ca ngi n s tht gin d và thanh cao, ging nh mt tiên khách chn trn gian. Bng lòng vi cuc sng n dt, ngi n s t hào vi s la chn ca chính mình:

“Ta di, ta tìm ni vng v
Ngi khôn, ngi n chn lao xao”.

4. suy nghi ve bai Nhan - Suy nghĩ về bài thơ “Nhàn” của Nguyễn Bỉnh Khiêm
Suy ngh v bài th “Nhàn” ca Nguyn Bnh Khiêm

Câu thc c to nên bi mt li i rt chnh gia quan nim "di" và "khôn". Mt li nói cha hàm ý ma mai, th hin s kiên nh ca nhà th vi li sng nhàn dt. T nhn "ta di" là mt s ngông ngo ca ngi n, ó là cái di ca bc i trí trong thiên h. Cái di ca nhng ngi nh Mnh Ho Nhiên, ào Tim, Nguyn Trãi: Cm mt chng, th my quyn, tháng ngày ngâm ngi, y thú mu ông Mnh Ho Nhiên ; Lan chín khóm, cúc ba hàng, dõi hôm sm bù trì, này ca báu ông ào Bành Trch. (Nguyn Hàng, Tch c ninh th phú) H t hào vi cuc sng y bi ó là cuc sng thanh cao. Và h kiên nh vi cách la chn y:

“Thu n mng trúc, ông n giá,
Xuân tm h sen, h tm ao”.

Hai câu th t cnh sinh hot gin d mà không kém phn thú v ni thôn dã vi bn mùa xuân, h, thu, ông. Nhà th nói v chuyn sinh hot hng ngày nh chuyn n, chuyn tm,… tuy cc kì n s nhng thích thú ch mùa nào cng sn, chng phi nhc công tìm kim v mt tinh thn, cuc sng gin d nh th cho phép con ngi c t do, t ti, không cn phi lun cúi, cu cnh k khác, không cn phi theo ui công danh, phú quý, không b gò bó, ràng buc vào bt c khuôn phép nào.

Nhng thc n quê mùa, dân dã nh mng trúc, giá… u là cây nhà lá vn, do mình t làm ra, là công sc ca chính mình. Và Quan Trng gi ây cng tm h sen, tm áo nh bao ngi dân quê khác.

Là bc trit gia vi trí tu uyên thâm, Nguyn Bnh Khiêm ã nm vng l bin dch, hiu thu quy lut ca To hóa và ca xã hi. Theo ông, cái khôn ca bc chính nhân quân t là quay lng li vi danh li, tìm s th thái cho tâm hn, sng ung dung hòa hp vi thiên nhiên thun khit.

Nhãn quan t tng và cái nhìn thông tu ca nhà th th hin tp trung nht hai câu th cui. Nhà th tìm n cái “say” là “tnh” và ông tnh táo hn bao gi ht:

“Ru, n ci cây, ta s ung,
Nhìn xem phú quý ta chiêm bao”.

Quan Trng khng nh mt ln na s la chn li sng nhàn ca mình. Cuc sng nhàn dt này là kt qu ca mt nhân cách, mt trí tu khác thng. Trí tu sáng sut nhn ra rng công danh, ca ci, quyn quý ch ta chiêm bao. Trí tu nâng cao nhân cách, làm cho lp trng thêm kiên nh nhà th có quyt tâm t b chn quan trng lao xao danh li, tìm n ni thiên nhiên vng v mà trong sch, thanh cao di dng tinh thn, gi vng hai ch thin lng.
Nhàn là ch rt ph bin trong th vn thi trung i. Nhàn là mt nét t tng và vn hóa rt sâu sc ca ngi xa, c bit là ca tng lp trí thc. Sng nhàn hp vi t nhiên, hp vi vic tu dng nhân cách, có iu kin dng sinh, kéo dài tui th. Sng nhàn em li nhng thú vui lành mnh cho con ngi, Bit sng nhàn, bit tìm thú nhàn là c mt hc thuyt trit hc ln.

Bài th “Nhàn” ca Nguyn Bnh Khiêm ã khin ngi c ngng m và khâm phc ct cách, tinh thn và phong thái ca ông. Là mt ngi yêu nc, thích s thanh bình và coi trng ct cách xng áng là tm gng áng hc hi. Bài th ng lut kt cu cht ch, t th n gin nhng hàm ý sâu xa ã làm toát lên tâm hn và ct cách ca Nguyn Bnh Khiêm. Cho n bây gi, ông vn c rt nhiu ngi ngng m.

Nguyn Lu