Home / Giáo dục / Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc là khúc ca của những người anh hùng thất thế nhưng vẫn hiên ngang

Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc là khúc ca của những người anh hùng thất thế nhưng vẫn hiên ngang

Đề: Nhận xét về Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc, Phạm Văn Đồng có ý kiến: “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc là khúc ca của những người anh hùng thất thế nhưng vẫn hiên ngang”. Bằng hiểu biết về bài văn tế, hãy làm rõ ý kiến trên.

Bài làm

Nhắc đến Nguyễn Đình Chiểu, chúng ra không thể không nhớ đến một nhà thơ mù xứ Đồng Nai với nhân cách sáng ngời và những cống hiến lớn lao cho văn học nước nhà. Mọi tác phẩm nghệ thuật của ông đều để lại cho đời bài học nhân sinh cao cả, gắn liền với tấm lòng ưu ái với nhân dân, với người lao động “Cái ưu ái đối với người lao động, sự kính mến họ là một đặc điểm của tâm hồn Đồ Chiểu” (Xuân Diệu). Có thể nói, lần đầu tiên trong lịch sử văn học nước nhà, Nguyễn Đình Chiểu đã dựng lên một tượng đài bi tráng về người nông dân đánh giặc, giữ nước trong tác phẩm “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc” của mình. Nhận xét về tác phẩm ấy, cố thủ tướng Phạm Văn Đồng cho rằng “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc là khúc ca của những người anh hùng thất thế nhưng vẫn hiên ngang”.

Hình ảnh trung tâm của tác phẩm “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc” là những người nông dân nghĩa sĩ. Bước chuyển biến mạnh mẽ đã biến họ từ người nông dân “chân lấm tay bùn” trở thành chiến sĩ nghĩa quân, thành những người anh hùng dù “thất thế” nhưng vẫn “hiên ngang”. “Thất thế” bởi họ đã anh dũng hi sinh khoảng hai mươi người, họ thất bại trong cuộc phản công của giặc Pháp và thua trận. Dù thất thế, nhưng hình ảnh người chiến sĩ nghĩa quân vẫn ngời sáng tinh thần hiên ngang, bất khuất, bất tử trong lòng đọc giả; họ xuất thân nghèo nàn nhưng nung nấu chí lớn, chiến đấu vì đại nghĩa với bao phẩm chất anh hùng đáng quý, đức hi sinh quyết tử: “Chết vinh còn hơn sống nhục”. Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc là khúc ca, là sự kết tinh của bao niềm trân trọng, ca ngợi, biết ơn về công lao đại nghĩa mà những người anh hùng nghĩa quân hi sinh vì Tổ Quốc.

van te nghia si can giuoc la khuc ca cua nhung nguoi anh hung that the nhung van hi - Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc là khúc ca của những người anh hùng thất thế nhưng vẫn hiên ngang

Mở đầu bài Văn tế, Nguyễn Đình Chiểu sử dụng tiếng than “Hỡi ôi!” có sức lay động rất lớn đến tình cảm con người đồng thời mở ra một khung cảnh bão táp, đầy khói lửa của thời đại làm bệ đỡ cho hình ảnh người nông dân nghĩa sĩ xuất hiện ở phần Thích thực. Tổ Quốc lâm nguy “súng giặc” và gót giày của bọn thực dân xâm lược như giày xéo, như nghiền nát mảnh đất nơi quê hương, xứ sở của chúng ta. Về phía ta, chỉ có tấm lòng yêu nước và tinh thần căm thù giặc đến tột độ rạng ngời và tỏ cùng trời đất. Họ ý thức được “một trận nghĩa đánh Tây, tuy là mất tiếng vang như mõ”, niềm ý thức về cách sống sao cho xứng đáng với quê hương, đất nước mình, một nhân cách cao đẹp của những người nông dân nghĩa sĩ, cũng chính là một trong những khí phách “hiên ngang” của họ.

Để thấy rõ hơn khí phách ấy, Nguyễn Đình Chiểu đã giới thiệu cụ thể về hoàn cảnh xã hội lúc bấy giờ và thân phận của những nghĩa quân. “Cui cút làm ăn, toan lo nghèo khó”, mở đầu cui cút, kết thúc nghèo khó, người nông dân sống với thân phận đáng thương, tội nghiệp, chất phác. Giữa những điều họ biết và chưa biết như càng tô đậm thêm bản chất con người nông dân thực thụ. Cuộc sống nhà nông, họ vốn quen thuốc với con trâu, cái bừa, làng bộ ngoài ra “cung ngựa, trường nhung” họ nào đâu biết, “tập khiên, tập súng” mắt chưa ngó bao giờ. Vì quê hương, Tổ Quốc họ sẵn sàng nhận lấy trọng trách gánh vác sứ mệnh đánh giặc cứu nước “Nguyện quyết tử cho Tổ Quốc quyết sinh” là ý chí, là mục tiêu họ theo đuổi suốt cả cuộc đời. Vì lẽ đó, từ những người nông dân thực thụ, họ trở nên “mến nghĩa” với nhà binh, từ công việc “làm quân chiêu mộ”. Dẫu “nào đợi tập rèn” “không chờ bày bố” thế nhưng vượt lên trên sự sơ sài, qua loa về tri thức quân sự cũng như tập tành, huấn luyện trong quân đội, họ tự tin, mạnh mẽ đương đầu với quân xâm lược bằng những trang bị về vũ khí, trang phục đời thường nhất, quen thuộc nhất: “mảnh áo vải, ngọn tầm vông, lưỡi dao phay, rơm con cúi”. Chính cách mà những con người anh hùng, nghĩa sĩ vượt khó khăn, không ngại gian khổ tinh thần tự nguyện xả thân và khát khao bảo vệ Tổ Quốc dù cho kiến thức quân sự sơ sài, trang bị thô sơ, thiếu thốn đã làm nổi bật vẻ hiên ngang, tinh thần bất khuất của người nông dân nghĩa sĩ với quan niệm sống tích cực: “Sống đánh giặc, chết cũng đánh giặc…”

Hình ảnh về những người anh hùng hiên ngang mà dũng cảm, quả quyết đã được khắc họa thành công dưới ngòi bút điêu luyện của nhà văn người Ba Tri như một khúc ca hùng tráng nhất. Bức tranh chiến đấu với hào khí ngất trời trong “trận nghĩa đánh Tây” của đội quân áo vải được nhà văn miêu tả bằng những chất liệu sống nơi chiến trường. Tất cả khói lửa trận công đồn và âm vang chiến thắng nơi Cần Giuộc như cuồn cuộn, dồn dập ùa vào lời văn của Nguyễn Đình Chiểu với bao niềm hả hê, sảng khoái. Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc đã tái hiện lại giờ phút giao tranh ác liệt, mạnh mẽ của các chiến sĩ nghĩa quân với giặc, bằng những câu tuyệt bút, sắc sảo: “Hỏa mai đánh bằng rơm con cúi cũng đốt xong nhà dạy đạo kia; gươm đeo dùng bằng lưỡi dao phay, cũng chém rớt đầu quan hai nọ.

Chi nhọc quan quản gióng trống kì, trống giục, đạp rào lướt tới, coi giặc cũng như không; nào sợ thằng Tây bắn đạn nhỏ, đạn to, xô cửa xông vào, liều mình như chẳng có. Kẻ đâm ngang, người chém ngược, làm cho mã tà ma ní hồn kinh; bọn hè trước, lũ ó sau, trối kệ tàu sắt tàu đồng súng nổ”. Họ coi cái chết nhẹ tựa lông hồng, tấn công như vũ bão, tung hoành giữa đồn giặc ngất trời tráng khí, âm thanh vang động như long trời, lở đất: hè trước, ó sau súng nổ, động tác dứt khoát, quyết liệt, mạnh mẽ: đốt, chém, đạp, lướt đâm,…tốc độ chiến đấu khẩn trương, gấp gáp như bão táp thời đại: đạp rào, lướt tới, đâm ngang, chém ngược, xô cửa xông vào tất cả âm thanh, hình ảnh, khí thế chiến trận đầy hào khí tiến công đã được dựng tả trong cảm hứng tự hào, tấm lòng yêu mến, khâm phục, kính trọng của nhà thơ mù đối với dân tộc. Bằng tất cả những hi sinh, ý chí quyết chiến quyết thắng và lòng căm thù giặc sâu sắc của những chiến sĩ nghĩa quân đã làm nên những kì tích vẻ vang đáng khâm phục “đốt xong nhà dạy đạo kia, chém rớt đầu quan hai họ,… Giọng văn hùng tráng, phép đối tài tình cùng cách kết hợp nhuẫn nhuyễn các động từ mạnh được chọn lọc và đặt đúng chỗ đã tô đậm tinh thần chiến đấu quả cảm, vô song, tư thế hiên ngang, anh dũng của các nghĩa sĩ Cần Giuộc. Có thể nói, lần đầu tiên trong văn học dân tộc trung đại Việt Nam, hình tượng người nghĩa sĩ đã đi vào thơ văn như một bức tượng đài bi tráng, bất tử về người nông dân nghĩa sĩ bình dị mà phi thường.

Ở phần ai vãn, nổi bật lên là tiếng khóc thiêng liêng, mang âm hưởng thống thiết, bi ai; từ dòng nước mắt đồng cảm của Đồ Chiểu trở thành tiếng khóc dân tộc trước sự hi sinh cao đẹp của những chàng nghĩa sĩ. Niềm xót thương vô hạn “Ôi !Những lăm lòng nghĩa lâu dùng; đâu biết xác phàm vội bỏ” hòa vào nỗi căm ghét bọn thực dân. Xót xa, đau đớn nhất chính là nỗi đau của những gia đình chiến sĩ “đau đớn bấy, mẹ già ngồi khóc trẻ, ngọn đèn khuya leo lét trong lều; não nùng thay, vợ yếu chạy tìm chồng, cơn bóng xế dật dờ trước ngõ” nỗi dau như bao trùm khắp không gian, nhuốm màu tang tóc. Đoái sông Cần Giuộc cỏ cây mấy dặm sầu giăng; nhìn chợ Trường Bình, già trẻ hai hàng lụy nhỏ. lòng tự hào ngưỡng mộ, khâm phục trước sự hi sinh vì lý tưởng cao đẹp “thác khổ” với sự kết hợp giữa chất hiện thực và trữ tình độc đáo.

Đã hơn một thế kỷ trôi qua, tiếng thơ Đồ Chiểu vẫn ngân vang giữa cuộc đời, sáng rực lên bầu trời văn nghệ dân tộc. Nhà văn ấy tuy không thể nhìn thấy được, nhưng dường như ông đã nghe thấy, cảm nhận thấy từng vẻ đẹp tâm hồn, cuộc sống nơi nhân dân. Và Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc chính là khúc ca ông dành tặng cho sự hiên ngang của những con người thất thế. Và trong sự thất thế ấy càng nổi bật lên vẻ hiên ngang. Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc xứng đáng là bài văn tế “hay vào bậc nhất văn học Việt Nam” (Hoài Thanh).

Check Also

top 10 bai van ta cay chuoi 310x165 - Top 10 bài văn tả cây chuối

Top 10 bài văn tả cây chuối

Việt Nam là một trong những nước quanh năm cây trái tốt tươi. Trái cây …

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *